10 grzechów głównych przy tworzeniu gminnych strategii rozwoju

Przy tworzeniu gminnych strategii rozwoju powstaje, coraz więcej wątpliwości i niedomówień. Błędy jakie powstają podczas ich tworzenia, będą niestety skutkować na kolejne lata, a może i dziesiątki lat.

Odwrócenie wielu niewłaściwie podjętych decyzji w kwestii kierunków rozwoju danej gminy, może być niemożliwe do wykonania, a co najważniejsze za drogie do realizacji.

Takich przykładów już teraz mamy wiele po okresie realizacji, a następnie wdrażania w kraju pierwszych strategii rozwoju gmin.

Wyeliminowanie wszystkich błędów podczas procesu realizacji strategii rozwoju z pewnością nie jest możliwe. Trzeba jednak dążyć do tego, aby proces ten był w maksymalnym stopniu wolny od błędów merytorycznych. Niestety, tak się najczęściej nie dzieje z kilku powodów.

Jednym z najważniejszych z nich jest włączenie polityki do tego procesu, drugim brak jasnych kryteriów, kto powinien być wykonawcą tego typu projektów, aż wreszcie braku transparentności w procesie wykonalności całości przedsięwzięcia.

W ostatnim okresie w naszym kraju nastąpił prawdziwy urodzaj na realizacje gminnych strategii rozwoju. Piszę świadomie urodzaj, bo są to dość intratne zlecenia dla wykonawców z drugiej strony, każda gmina musi doprowadzić do powstania takiego dokumentu, aby na tej podstawie sformułować dla siebie prawidłową wizję rozwoju społeczno – gospodarczego w wyznaczonym horyzoncie czasowym.

Powstający naturalny popyt na wykonawców strategii rozwoju, nie jest zrównoważony ich podażą. Na próżno szukać w ustawach, kto powinien i w jakim trybie realizować strategie rozwoju.

Dlatego, często powstają sytuacje, które skutkują, nie tylko źle wykonanymi projektami strategii rozwoju, ale co za tym idzie nieprawidłowo sformułowaną wizją rozwoju gmin.

Dlatego jednym z najistotniejszych problemów przy tworzeniu strategii rozwoju jest powołanie wysoce merytorycznego, interdyscyplinarnego zespołu wykonawców. Najczęściej gmina powołuje taki zespół z własnych pracowników, w którego skład wchodzi wykonawca zewnętrzny np. ekonomista. Niestety rozwiązanie to, nie zawsze, a wręcz przeciwnie najczęściej nie doprowadzi do wykonania wysoce specjalistycznego dokumentu, jakim jest strategia rozwoju gminy. Przyczyny tego są zarówno formalne, jak i merytoryczne.

Analizując przebieg prowadzonych prac nad strategiami rozwoju, nasuwa się szereg nieprawidłowości przy ich realizacji.

Źródłem tych nieprawidłowości mogą być, jak już wspomniałem różne czynniki. Z pewnością jednak bez względu na to od czego one są uzależnione skutki ich będą odczuwane przez lokalne społeczności, tam gdzie strategie te będą wdrażane.

Wśród głównych błędów podczas realizacji projektów strategii rozwoju gmin, można wyróżnić następujące:

  • I. Brak rozliczenia przez władze danej gminy starej strategii rozwoju

    Brak precyzyjnego rozliczenia się przez władze gminy z wykonania starej (dotychczas obowiązującej) strategii rozwoju gminy. Skutkuje to zawsze w sposób merytoryczny i formalny na prawidłowej realizacji kolejnej nowej strategii rozwoju.

  • II. Przyjęcie nieprawidłowego okresu czasowego dla opracowywanej strategii rozwoju gminy

    Przyjmowanie za długiego okresu czasowego dla opracowywanej strategii. Prognozowanie na okres dłuższy niż 7-10 lat jest w najwyższym stopniu błędem, ponieważ dokument ten z założenia ma charakter średniookresowy.

    Projekt strategii rozwoju powinien być realizowanych przez okres nie krótszy niż jeden rok. Dla gmin o dużym zróżnicowaniu zasobów środowiska przyrodniczego powinien, być nawet wydłużony do dwóch lat ze względu na złożoność prac studialnych, które muszą być w takim opracowaniu zrealizowane.

  • III. Brak wypracowanej wstępnej koncepcji misji dla przyszłej strategii rozwoju gminy przez pracowników i  radnych

    Brak wypracowania misji przewodniej dla przyszłej strategii rozwoju przez zespół pracowników oraz radnych gminy.

    Misje i założenia do strategii powinna przygotować dana gmina w oparciu o własne zasoby, a nie wykonawcy zewnętrzni. Wypracowana misja i założenia, stanowi podstawę merytoryczną i formalną do prowadzenia kolejnych prac związanych z przygotowaniem projektu strategii rozwoju.

  • IV. Niewłaściwy dobór merytoryczny wykonawców do realizacji strategii rozwoju

    Niewłaściwy dobór wykonawców strategii rozwoju, składający się np. tylko z ekonomisty, czy finansisty. Prawidłowe przygotowanie projektu strategii, wymaga wysoce merytorycznego zespołu charakteryzującego się również, ich zróżnicowaną interdyscyplinarnością zawodową.

    Brak interdyscyplinarności wykonawców powoduje, że strategia powstaje w tzw. jednym wymiarze, nie uwzględniając podstawowego holistycznego podejścia do wszystkich analizowanych elementów środowiska danej gminy.

    Brak holistycznego podejścia, będzie z pewnością już w krótkim okresie czasu skutkował, w takiej gminie wieloma niepokojami społecznymi. Niepokoje mogą powstawać na różnym tle np. spadku wartości gruntu, dostępu do zasobów środowiska przyrodniczego, niechęci lokalnej społeczności do budowy na określonym terenie wysokich bloków i wielu innych.

  • V. Nie przeprowadzenie prawidłowo procesu analizy przestrzennej i regionalnej z uwzględnieniem stanu środowiska przyrodniczego i jego zasobów

    Najistotniejszym elementem w strategii, powinno być przeprowadzenie procesu analizy przestrzennej i regionalnej z uwzględnieniem stanu środowiska przyrodniczego i jego zasobów.

    Niestety tego typu analizy są w dużym stopniu ograniczane, lub przeprowadzane w niewłaściwy sposób merytoryczny. Często spowodowane jest to brakiem niezbędnej wiedzy wśród wykonawców strategii do przeprowadzania takich analiz, ponieważ całość strategii wykonują jedynie np. tylko ekonomiści. Skutkuje to daleko idącymi konsekwencjami niezrównoważonego rozwoju dla całej gminy. W kraju mamy obecnie coraz więcej, tego typu przykładów. Najbardziej niebezpieczne jest to zjawisko w gminach położonych w okolicach dużych aglomeracji miejskich.

  • VI. Niewłaściwie przeprowadzone badania społeczne (ankiety, warsztaty)

    Bardzo ważnym, niestety często źle realizowanym elementem projektów strategii rozwoju są wszelkiego typu ankiety i warsztaty. Tego typu badaniami, powinna być objęta w miarę możliwości jak największa ilość mieszkańców.

    Ankiety muszą spełniać wiele parametrów merytorycznych, a co najważniejsze mieć charakter pytań zamkniętych, które później mogą być opracowywane w specjalistycznych programach typu baza danych. Radni i mieszkańcy, powinni mieć możliwość wglądu do tych danych. Wyniki tych analiz wraz z zestawem kwerend, powinny być prezentowane podczas specjalistycznych warsztatów organizowanych dla mieszkańców, stowarzyszeń itp.

  • VII. Niewłaściwie zastosowane narzędzia badawcze w procesie realizacji projektu strategii rozwoju

    W opracowaniach typu strategia rozwoju, bardzo często niewłaściwie jest stosowana tzw. analiza SWOT wykorzystywana zazwyczaj w badaniach marketingowych.

    Analiza SWOT może pełnić rolę uzupełniającą do przedstawiania pewnych zjawisk, które już w swojej istocie są niemierzalne w sposób ilościowy. Jednak nie zwalnia to nas od odpowiedniego wypracowania danych wyjściowych z analiz studialnych, które muszą mieć charakter mierzalny.

    Analizę SWOT przygotowuje się dla określonych działań strategicznych, które wcześniej wypracowuje się analizami studialnymi (zamkniętymi ankietami). Mocne i słabe strony, muszą się przecież do czegoś odnosić. Jedno jest pewne, że analiza SWOT jest jedynie subiektywnym odbiciem, obiektywnej rzeczywistości i nie może stanowić żadnego wiążącego narzędzia metodycznego.

  • VIII. Co nie powinno się znaleźć w strategii rozwoju

    Dokument strategii rozwoju ma za zadanie być na tyle ogólny, że nie powinien odnosić się do żadnej konkretnej inwestycji. Nie powinien, tym bardziej stanowić dla niej tzw. operatu środowiskowego, czy oceny oddziaływania na środowisko.

  • IX. Nieprawidłowo wykonane studium wykonalności

    W studium wykonalności strategii rozwoju, często błędnie interpretuje się kwestie, możliwości wdrożenia strategii rozwoju dla konkretnej gminy. To właśnie w wyniku prawidłowo przeprowadzonego procesu realizacji strategii, powinno się móc odpowiedzieć np na takie pytanie.

    Czy w danej gminie powinno się przede wszystkim zbudować nowe ujęcia wody, czy Luna Park koło gminy, bo będą z niego większe korzyści czysto propagandowe? Często niestety zdarza się i tak, że powstają pomysły różnych inwestycji, które całkowicie oderwane są od realiów środowiskowych dla danej gminy, a co najgorsze i możliwości finansowych.

  • X. Brak prawidłowej analizy prawnej spójności strategii rozwoju z dokumentami strategicznymi wyższego rzędu.

    Ostatnim dziesiątym często nieprawidłowo realizowanym elementem w strategii rozwoju są to wszystkie kwestie prawne związane ze spójnością danego projektu strategii rozwoju z dokumentami strategicznymi wyższego rzędu na poziomie kraju oraz Unii Europejskiej. Ta nieprawidłowość wynika najczęściej z niewłaściwego doboru składu merytorycznego wykonawców projektu strategii, w którym nie znajduje się żaden prawnik specjalizujący się w tej problematyce.

Przytoczyłem tutaj 10 najczęściej spotykanych błędów merytorycznych powstałych podczas realizacji gminnych strategii rozwoju. Oczywiście każdy z tych punktów, można rozbić na wiele podpunktów, lub w zupełnie inny sposób zaakcentować.

Faktem pozostaje jednak to, że jedynie jak najszersza merytoryczna współpraca podczas procesu tworzenia takiej strategii, może przynieść prawidłowy, a zarazem wymierny efekt społeczny.

Efekt społeczny, który będzie zgodny z oczekiwaniami większości mieszkańców danej gminy, bo wiadomo, że nigdy w tak skomplikowanej materii, nie uzyska się 100% zgody.

dr J.Sandner

Nowe EkoForum.eu jest akademicką platformą konsultingową

Projekt ThinkTank EkoForum.eu

Zapraszamy instytucje państwowe oraz firmy prywatne do korzystania z usług konsultingowych akademickiej platformy ThinkTank w zakresie zarządzania środowiskiem i jego zasobami oraz edukacją w zakresie szeroko rozumianej problematyki ochrony środowiska.

Strona projektu

Projekt Life EkoForum.eu

Projekt tej części nowego Magazynu EkoForum.eu poświęcony jest problematyce naszego funkcjonowania w środowisku. Funkcjonowanie to jest uzależnione, przede wszystkim od zasobów środowiska ich dostępności w zrównoważonym układzie funkcjonalnym.

Strona projektu

Nowy Magazyn EkoForum.eu

Jest to 4 edycja Magazynu EkoForum.eu od momentu powstania. Tym razem nastąpiła jednak istotna zmiana, ponieważ z portalu informacyjnego staliśmy się platformą konsultingową.

  • Od września 2016 Magazyn Ekoforum.eu otrzymał nowy layout dostosowany do nowych zadań merytorycznych.
  • Zmieniony został charakter merytoryczny witryny z informacyjnego na magazyn tematyczny o charakterze popularno-naukowym.
  • Witryna EkoForum.eu stała się platformą internetową dla działalności konsultacyjnej i opiniotwórczej w zakresie zarządzania środowiskiem i jego zasobami.
  • Uruchomiona została inicjatywa powołania ThinkTank w zakresie zarządzania środowiskiem i jego zasobami.
  • W celu skuteczniejszego wspierania, a zarazem propagowania naszych idei uruchomione zostało Studio ekoforum.eu
  • Na witrynie EkoForum.eu pojawi się całkowicie nowy równolegle prowadzony projekt Life EkoForum. Projekt ten będzie poświęcony problematyce naszego funkcjonowania w środowisku.

Na witrynie EkoForum.eu realizowany jest całkowicie nowy równolegle prowadzony projekt Life EkoForum.

Zapraszamy na stronę projektu Life EkoForum.eu